Öğretim Tasarımı nedir? Öğretim tasarımcıları ne iş yapar? Öğretmenden öğretim tasarımcısı olur mu? Öğretim tasarımı (instructional design) hakkında araştırma yaparken, Türkçe kaynak konusunda akademik yazılar dışında internette paylaşılmış çok fazla bilgi olmadığını gördüm. Yeni başladığım bu yazı dizisiyle, öğretim tasarımı hakkında öğrendiklerimi paylaşmak istiyorum. Umarım faydalı bir kaynak olur.
Giriş
Öncelikle şunu belirtmek isterim, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri öğrencisi veya mezunu değilim ve herhangi bir yazılım/programlama geçmişim yok. On yıldan uzun süre üniversitelerin İngilizce hazırlık bölümlerinde Akademik İngilizce öğretmenliği yaptım ve son dönemlerde pandemi ile birlikte hayatımıza mecburen daha fazla dahil ettiğimiz dijital eğitim araçlarını kullanmaya başlamamla, eğitim teknolojilerine merak saldım. Bununla beraber, İngiltere’den bir sertifika programında Instructional Design eğitimini tamamladım. Halen bu konuda kendimi geliştirmeye devam ediyorum.
Bilgilerim güncellendikçe, burada yazmaya devam edeceğim. Düzeltmem ya da ekleme yapmam gereken yerler olduğunu düşünüyorsanız, lütfen iletişime geçmekten çekinmeyin.
Öğretim Tasarımı Nedir?
Öğretim tasarımı, öğrenim ürünlerinin ve deneyimlerinin tasarlanması, geliştirilmesi ve sunulması sürecidir. Bu öğrenim ürünleri uzaktan eğitim kurslarından, işyerinde dağıtılacak kılavuzlardan, broşürlerden, videolu sunumlardan, interaktif simülasyonlara kadar birçok farklı çeşitten oluşabilir.
Öğretim tasarımı, öğrenen profilinin ihtiyaçlarını analiz etme, öğretim materyallerini tasarlama, geliştirme, uygulama ve değerlendirme süreçlerini içerir. Amacı, öğrencilerin özel ihtiyaç ve özelliklerine göre özelleştirilmiş, ilgi çeken ve sıkmadan etkili olmayı başaran öğrenme deneyimleri yaratmaktır.
Öğretim Tasarımcıları Ne Yapar?
Öğretim tasarımcıları, öğrenme teorilerini, metodolojilerini ve eğitim teknolojilerini kullanarak materyaller tasarlar ve geliştirirler.
Konu uzmanlarıyla yakın şekilde çalışarak öğrenme hedeflerini belirler ve öğrenci profilinin ihtiyaçlarını değerlendirerek yeni bilgi ve beceri kazanımını desteklemek için içerik, deneyimler ve dijital öğrenme çözümlerini tasarlar ve geliştirirler. Ayrıca öğrenim sürecini değerlendirerek öğrenilenlerin neler olduğunu, eğitimin ne kadar başarılı olduğunu ve öğrenen kişilerin bu yeni bilgi ve becerilerini profesyonel hayatlarına ne kadar adapte edebildiklerini ölçmek ve değerlendirmek de sorumlulukları arasındadır.
Eğitim kurumları, şirketlerin eğitim ve geliştirme (L&D) departmanları, devlet kurumları ile kar amacı gütmeyen yardım kuruluşları gibi çeşitli ortamlarda çalışabilirler. Öğretim tasarımcıları, danışman veya serbest çalışan (freelancer) olarak bağımsız şekilde de çalışabilirler.
Öğretim Tasarımcısının (ID) Öğrenme Deneyimi Tasarımcısından (LXD) farkı nedir?
İş ilanlarında bu iki meslek ünvanının birbirlerinin yerine kullanıldığını çok gördüm. Aslında pek bir farkları yok. İkisi de birbirini tamamlayan disiplinler ve iç içe geçmiş iş tanımlarına sahipler. Gözlemlediğim kadarıyla, sektörde çalışanların kimi kendini ID olarak, kimi de LXD olarak tanımlamayı seçerken, bir diğerinin işini de yaptıklarını söylüyorlar. Farklarını özetle şu şekilde sıralayabiliriz:
- ID öğretimin planlanması ve tasarımına odaklıyken, LXD öğrencinin öğrenme deneyimine odaklı çalışıyor.
- LXD daha yeni gelişmiş bir meslek iken, öğretim tasarımı 1950lerden bu yana var olan bir kavram. Gelişen teknolojiyle beraber eğitimlerin görsel tasarım kısmı çağ atlamış.
- Öğretim tasarımının odak noktası, temel olarak öğrencinin yeni bilgiyi etkili ve verimli olacak şekilde edinmesini sağlamak için tasarımı kullanmaktır. LXD bu tasarımın kapsayıcılığından (inclusivity) emin olmalıdır. Tasarım kararlarını alırken öğrenenlerin becerilerini, yaş, dil, kültür ve cinsiyet gibi çeşitli yönlerini dikkate almak zorundadır.
Fakat bilindiği üzere, her iki meslek uzmanı da prensipte aynı işi yapıyor.
Yazının bundan sonrası daha çok öğretmenleri ilgilendirecek.
Dilerseniz okumaya bir sonraki yazı Öğretim Tasarımında Kullanılan Dijital Araçlar ile devam edebilirsiniz.
Öğretmenler Öğretim Tasarımcılığı Yapabilirler mi?
Evet!
Hatta başta Amerika olmak üzere tüm dünyada şu an çılgınca bir dönüşüm var öğretmenler arasında. Yıllarca çalışıp, bunalmış ve emeğinin karşılığını alamamış birçok öğretmen bu işe yönelmiş durumda.
Peki neden öğretmenlik, öğretim tasarımı işi için bu kadar iyi bir altyapı oluşturuyor?
Öğretmenler olarak öğretim tasarımcılarıyla birçok ortak beceriye sahibiz. Özellikle de İngilizce öğretmenlerinin (kişisel deneyimimden dolayı bu örneği veriyorum) deneyim, bilgi ve becerilerinin öğretim tasarımcılarıyla direkt örtüştüğünü rahatlıkla söyleyebilirim.
Bir e-kurs tasarlarken, öğretmenlikten kazandığımız deneyimleri kullanabileceğimiz beceriler nelerdir?
- Eğitim materyalleri ve soruların hazırlanması ve geliştirilmesi sürecinde sorunları tespit edip, çözme becerisi
- e-öğrenme kurslarının geliştirme aşamalarını yönetmek ve koordine etmek için liderlik becerileri
- Farklı projeleri ve zaman çizelgelerini yönetmek için planlama ve organizasyon becerileri
- Konu uzmanları, takım üyeleri ve paydaşlarla işbirliği yapmak için takım çalışması becerileri
- Etkili bir müfredat oluşturma ve e-öğrenme çözümleri tasarlamak için öğrenme teorileri hakkındaki bilgi
- Katılımcıların ihtiyaçlarına ve ilgi alanlarına odaklanarak, öğrenci merkezli bir yaklaşım kullanma becerisi
- Katılımcıların bakış açılarını anlamak ve aktif katılımlarını teşvik etmek için empati yeteneği
- Tasarım süreci boyunca takımla etkili bir şekilde anlaşacak ve olumlu/olumsuz geri bildirimleri yanıtlayacak iletişim becerileri
- Karmaşık konuları modüllere ve kısacık bölümlere ayırarak (microlearning) eğitimi küçük parçalara bölerek destekleme becerisi
- Hikaye öğelerini eğitime dahil etmek için yazma ve düzenleme becerileri
- Yetişkinlere eğitim vererek, yetişkin öğrencilerin zorluklarını dikkate alan eğitim programları geliştirme becerileri
Dahası var.
Hiç teknik bilginiz yok sanıyorsanız, muhtemelen yanılıyorsunuz.
- Dersleriniz için PowerPoint, Canva, Keynote, Prezi vb. sunum araçlarını kullandıysanız,
- Canvas, Moodle, Google Classroom vb. sanal öğrenme ortamlarına aşinaysanız,
- Padlet, Quizlet, Quizziz, Mentimeter vb. web tabanlı öğretim araçlarından faydalandıysanız, konuya o kadar da uzak değilsiniz.
Ancak elbette, öğretim tasarımında bir kariyer düşünüyorsak, bunlar tek başına yeterli değil. Articulate 360 gibi yazılım araçlarını kullanmada yetkinlik kazanmak, yaygın diğer dijital eğitim hazırlama teknolojileri hakkında bilgi edinmek ve ADDIE (kısaltma: Analyze, Design, Develop, Implement, Evaluate – yani Analiz, Tasarım, Geliştirme, Uygulama ve Değerlendirme) gibi eğitim tasarımı modellerini tanımak gerekecektir.
Bu noktada şunu belirtmekte fayda görüyorum,
bir öğretim tasarımcısının kodlama bilmesine gerek yoktur.
Fakat dijital kurslar dizayn edebilmek için onları tasarlayacak yazılımları kullanmayı da öğrenmemiz gerekir. Bunun için eğitimini alacağınız yazılımın ücretsiz deneme sürümünü indirip, online kurslardan yararlanmanız iyi bir başlangıç olacaktır. (İngilizce verilen kurslardan yararlanmak isteyenler için ayrıca yardımcı olabilirim).
Fotoğraflar: pexels
Sinem Başaran 