Bugünkü yazının konusu olan Gagné’nin Dokuz Adımlı Öğretim Modeli, Amerikalı eğitim psikolojisi uzmanı Robert Gagné (okunuşu: ‘Ganye’) tarafından 1965 yılında önerilmiş ve günümüzde e-Öğrenme alanında yaygın olarak kullanılan, etkili bir öğretim tasarımı çerçevesine dönüşmüş. Bu adımlar öğrencinin dikkat vermesini, katılımını ve bilgisinin kalıcılığını sağlayarak, optimal bir öğrenme deneyimi sunuyor ve alınan eğitimi anlamlı kılıyor.
Gagné’nin Dokuz Adımlı Öğretim Modeli‘nin aşamaları şu şekilde listelenebilir:
- Katılımcının dikkatini çekme
- Eğitimin hedeflerini bildirme
- Eski bilgileri hatırlatma
- İçeriği sunma
- Katılımcıya rehberlik sağlama
- Performansı ortaya çıkarma
- Geribildirim verme
- Performansı değerlendirme
- Öğrenilenlerin kalıcılığını artırma
Peki bu dokuz aşamayı e-öğrenme içeriği hazırlarken nasıl uygularız?
1. Dikkat çekme:
- Katılımcıların dikkatini çeken, merak uyandıran bir giriş oluşturulur.
- Etkileyici hikayeler, düşünmeye teşvik eden sorular veya şaşırtıcı unsurlarla ilgileri çekilir.
👉 Nasıl yapılabilir? Katılımcının alaka kurabileceği bir karakter üzerinden hikaye oluşturarak veya ilginç bir animasyon sunarak kursa sıkıcı olmaktan uzak bir başlangıç yapabilirsiniz.
🙅♀️ Ne yapılmamalı? Resmi bir dille giriş yapılmamalı. Katılımcılar, kursun ilk dakikasından tüm kursun teması ile ilgili bir fikir sahibi olacakları için sıkıcı veya resmiyet içeren bir başlangıç, kursu tamamlama motivasyonunu olumsuz etkileyecektir.
2. Hedefleri bildirme:
- Eğitimin hedefleri açık bir şekilde belirtilir; katılımcılar niçin bu eğitimi aldıkları konusunda bilgilendirilir ve istek uyandırılır.
- Katılımcılara edinecekleri bilgilerin faydalarından bahsedilir ve bunların gerçek hayatta uygulayabilecekleri şeyler olduğu vurgulanabilir. Aktif katılıma teşvik edilir.
👉 Nasıl yapılabilir? Öğrenme hedefleri ölcülebilir, uygulanabilir ve net olmalı. Her eğitimde mümkünse en az 4-5 küçük hedeften oluşan bir liste belirlemek faydalı olacaktır. Katılımcılar modüllerde ilerledikçe, hedef listesindeki maddeleri tek tek tamamlayıp başarma hissiyle motive olurlar.
💡Öğrenme hedeflerini belirlemede Bloom’un Taksonomisi iyi bir rehberdir.
🙅♀️ Ne yapılmamalı? Hedefleri anlatan ifadeler çok kapsamlı, fazla genel veya çok teknik olmamalı. Eğitim içeriği küçük modüllere bölünerek, her modül için kısa ve net hedefler yazılmalı.
3. Eski bilginin hatırlatılması:
- Katılımcıların, eğitim konusunu mevcut bilgileriyle ilişkilendirmelerine yardımcı olunur.
- Konuyu katılımcıların eski bilgilerine bağlayarak, anlamaları kolaylaştırılır ve bilginin kalıcı olması hedeflenir.
- Böylelikle her katılımcının aynı düzeyde bilgi ve seviyeye sahip olduğundan da emin olunur.
👉 Nasıl yapılabilir? Katılımcıları yeni bilgilere maruz bırakmadan önce, mevcut bilgiyi hatırlamaları için özet görevi gören küçük testler uygulanabilir. Mevcut bilgiyle, hedeflenen yeni seviye arasında nasıl bir bağ kurulacağı katılımcıya zihin haritaları ve grafik görseller üzerinden gösterilebilir.
🙅♀️ Ne yapılmamalı? Testler çok detaylı, uzun ve çok zor olmamalı. Amacın katılımcıların bilgilerini test etmek değil, sadece ilgili bilgileri hatırlamalarını sağlamak olduğu unutulmamalı.
4. İçeriği sunma:
- Eğitim içeriği başta belirlenen hedefleri karşılayacak şekilde hazırlanır.
- Karmaşık konular basitleştirilip bölümlere ayrılarak, katılımcıya aşırı yükleme yapmaktan kaçınılır.
- İçerik görseller, ses dosyaları, video ve simulasyonlar ile ilgi çekici hale getirilir.
👉 Nasıl yapılabilir? Pasif bir öğrenme deneyiminden uzaklaşarak, aktif katılımı sağlamak için video ve ses gibi çeşitli multimedya kaynaklar ve etkileşimli öğeler kullanabilirsiniz.
🙅♀️ Ne yapılmamalı? Tek ekran üzerinde çok fazla bilgi ve çok fazla etkileşimli öğe ile katılımcılar yoğun bilgi bombardımanına tutulmamalı. Aşırı bilişsel yükleme yapmaktan kaçınılmalı.
5. Rehberlik sağlama:
- Yanlış bilgi edinimini önlemek için yardım ve destek sağlanır.
- Modül sonlarına küçük özetler ekleyerek, bilginin doğru özümsenmesine yardımcı olunur.
👉 Nasıl yapılabilir? Küçük başlıklar altında kısa özetler, nimonikler, vaka çalışmaları, senaryo ve benzetmeler kullanarak, 4. adımda sunduğunuz bilgi ve becerilerin edinilmesine yardımcı olabilirsiniz.
🙅♀️ Ne yapılmamalı? Bu adımda katılımcılara yeni bir bilgi sunulmamalı. Onun yerine yeni bilgileri nasıl öğreneceklerine ve bu bilgilerin nasıl kalıcı olacağına odaklanılmalı.
6. Performansı ortaya çıkarma:
- Katılımcıların yeni öğrenilen bilgi ve becerileri uygulayıp pekiştirmelerine izin verecek etkinlikler, alıştırmalar veya simülasyonlar tasarlanır.
👉 Nasıl yapılabilir? Yalnızca düz metinler kullanmak yerine animasyonlar ve sesler kullanabilir, rol yapma ve oyunlaştırma gibi tekniklerden faydalanabilirsiniz. Her bölümün sonuna öğrenmeyi test eden sorular ekleyebilir, böylece katılımcının dikkatini eğitime odaklı tutmayı sağlayabilirsiniz.
🙅♀️ Ne yapılmamalı? Katılımcıların dersten öğrendikleri davranış ve becerileri taklit etmelerini beklemeyin. Onun yerine, vaka çalışmaları ve senaryolar üzerinden problemleri tespit etme ve şıklardan doğru davranışı seçme yoluyla öğrendiklerini göstermelerine izin verin.
7. Geribildirim verme:
- Katılımcılara yapıcı ve kişiselleştirilmiş dönütler verilerek, güçlü yönleri ile geliştirmeleri gereken eksik yerler vurgulanır.
👉 Nasıl yapılabilir? Test ve quizler sonrası yanıtlara verdiğiniz yorumlarla katılımcıların performansları hakkında ayrıntılı geribildirim verebilirsiniz. Olumsuz dönütleri sebepleriyle açıklayarak, yapıcı ve destekleyici eleştiriler olarak kabul etmelerini sağlamalısınız.
🙅♀️ Ne yapılmamalı? Kaba ya da katılımcıyı küçümseyen bir ton kullanılmamalı. Olumsuz dönüt verirken, hataları sadece belirtmekle kalmayıp düzeltme yolları da önermelisiniz. Aksi halde kişi motivasyonunu ve eğitime olan güveni tamamen yitirebilir.
💡Ayrıca geribildirim süreci çok gecikmemeli ki, katılımcı verdiği cevapları ve yaptığı hataları hala hatırlayabiliyor olsun ve geribildirimden verim alabilsin.
8. Performansı değerlendirme:
- Öğrenilenleri pekiştirmek ve katılımcıların performansını değerlendirmek için açık uçlu veya çoktan seçmeli sorular sorulur.
- Modüllerin ne kadar efektif olduğunu ölçmek için katılımcıya kısa anketler yapılır.
👉 Nasıl yapılabilir? Değerlendirmeyi keyifli hale getirmeye çalışırken, öğrenmeyi de pekiştirmek için uyarlanabilir testler (adaptive testing) kullanabilirsiniz. Uyarlanabilir testler ile soruları basitten başlayarak, gelen cevaplara göre ilerledikçe zorlaşacak şekilde hazırlayabilirsiniz.
🙅♀️ Ne yapılmamalı? Eğlence kısmına odaklanırken konuyla olan ilişkisine önem verilmeli, değerlendirme anlamsızlaştırılmamalı ve kafakarışıklığı yaratan bir dil kullanılmamalı.
9. Kalıcılığı teşvik etme:
- Katılımcıların yeni bilgileri uzun süreli bellekte tutmalarını sağlamak için tekrara dayalı pekiştirme teşvik edilebilir.
- Bilginin gelecekteki kullanımına ilişkin gerçek hayat senaryolarında uygulama biçimleri ve örnekleri sunulur.
👉 Nasıl yapılabilir? Eğitim içeriğindekine benzer problem ve durumlarla katılımcılara örnekler gösterilerek, ek alıştırma yapma imkanı sağlanabilir veya bazı dersler tekrarlatılabilir.
🙅♀️ Ne yapılmamalı? Bu aşamada yeni terimler veya kavramlar kesinlikle kullanılmamalı; odak noktası artık bilgi aktarımının tamamlanıp bitirilmesi olmalı.
Gagné’nin Dokuz Aşamalı Öğretim Modeli’ni kullanarak, katılımcı kitleniz kim olursa ya da öğrenme hedefleriniz ne olursa olsun, etkileşimli ve ilgi çekici e-Öğrenme içerikleri tasarlayabilirsiniz.
Ayrıca bkz. Gagné’nin Öğretim Modeli ile Eğitim Teknolojisini Buluşturan Bir İngilizce Dersi Tasarımı
Kaynak: eLearning Industry, origin learning
Görseller: freepik
Sinem Başaran 